بیماری های مشترک انسان و حیوان ۱

بیماری هاری

هاری یک بیماری ویروسی کشنده است که مخصوص گوشتخواران اهلی و وحشی بوده و انسان و سایر حیوانات خونگرم پستاندار به طور تصادفی و غالباً از طریق گزش به آن مبتلا می شوند.

این بیماری به دلایل ذیل دارای اهمیت می باشد:

۱- میزان کشندگی بـــــــالا ( صددرصد) به طوری که پس از ظهور علایم بیماری چه در انسان و چه در حیوان درمان پذیر نبوده و بیمار محکوم به مرگ می باشد.

۲ ـ افزایش روند موارد حیوان گزیدگی انسانی که بناچار سالانه مبالغ زیادی صرف خرید سرم و واکسن ضد هاری جهت درمان و پیشگیری می گردد.

۳ ـ تلفات و خسارات اقتصادی زیاد

عامل بیماری:

ویروسی است بی هوازی و نروتروپ یعنی تمایل به سیستم عصبی دارد و وقتی به سیستم عصبی مرکزی حمله نماید تقریباً همیشه موجب مــــــرگ میزبان می گردد. ویروس هاری در حرارت ۵۰ درجه سانتی گراد در مدت ۱۵ دقیقه و در حرارت ۶۰ درجه در مدت ۳۵ ثانیه و در حرارت ۱۰۰ درجه سانتی گراد در مدت چند ثانیه از بین می رود. بنابراین برای ضدعفونی وسایل آلوده کافی است چند دقیقه آنها را بجوشانید و یا از فنل و الکل استفاده نمایید.

مخازن بیماری:

کلیه حیوانات خونگرم پستاندار چه وحشی و چه اهلی اعم از گوشتخوار ـ علفخوار ـ جوندگان و از پرندگان ( خفاشها ) به این بیماری حساس می باشند.

راههای سرایت بیماری :

۱ـ اصلی ترین راه سرایت بیماری از طریق گازگرفتن به وسیله حیوانات می باشد. در مورد گربه و گربه سانان از طریـــــق پنجه کشیدن انتقال بیماری صورت می گیرد، زیرا گربه دایماً مشغـــــــول لیسیدن پنجه ها یش می باشد و پنجه ها آلوده به بزاق می شوند و در موقع پنجه کشیدن می تواند ویروس را از طریق خراش به انسان منتقل نماید.


۲ ـ راه پوست:
بیماری هاری از راه پوست سالم قابل سرایت نیست، ولی اگر کوچکترین خراش یا زخمی در پوست وجود داشته باشد قابل سرایت می باشد.

۳ ـ راه مخاط ها :

سگها و گربه های به ظاهر سالم که در اواخر دوره نهفتگی بیماری هاری هستند می توانند ویروس را از طریق لیسیدن مخاط لب ـ چشم و بینی به صاحبان خود منتقل نمایند.

۴ ـ انتقال از راه دستگاه گوارش:

انتقال بیماری از این طریق بعید به نظر می رسد، ولی باید از خوردن گوشت و سایر فرآورده دامهای مبتلا به هاری خودداری نمود.

علایم بیماری در حیوان:

دوره کمون یا نهفتگی در سگ و گربه ۲ تا ۳ هفته و گاهی چند ماه است. مهمترین علایم تغییر در رفتار و عادات حیوان می باشد ، به گونه ای که حیوان بیش از اندازه به صاحب خود انس می گیرد و به گوشه ای پناه می برد و بالاخره در اثر فلج اندامی و دستگاه تنفسی تلف می شود و یا در بیشتر مواقع حیوان مضطرب و کم کم به صورت وحشی و درنده درآمده و به هر کس و هر حیوان که سر راه او باشد حمله می کند ـ کف از دهانش سرازیر شده و به علت عدم امکان بلع بر اثر گرسنگی ـ تشنگی و سرانجام بر اثر فلج دستگاه تنفسی می میرد.

علایم بیماری در انسان :

دوره نهفتگی در انسان معمولاً بین ۲ تا ۸ هفته و گاهی کمتر از ۵ روز و به طور نادر تا یکسال و بیشتر نیز دیده می شود. این بیماری شامل چند مرحله است. در دوره مقدماتی بیماری که ۲ تا ۳ روز قبل از ظهور علایم اصلی است افسردگی، بی قراری، خستگی، بی اشتهایی ، تف اندازی، سوزش و خارش و گاهی درد در محل گزش دیده می شود.

پس از این دوره انسان نسبت به تمام محرکهای فیزیکی، شیمیایی، حسی و بویایی واکنش نشان می دهد. کوچکترین صدا یا نور او را به شدت متشنج می کند و خود را به در و دیوار می زند؛ اطراف دهان او را کف می پوشاند و بیمار عطش فراوان دارد، ولی به علت انقباض عضلات گلو قادر به نوشیدن آب نمی باشد و با دیدن یا شنیدن صدای آب به شدت تحریک می شود و همچنین عبور هوا نیز از روی صورت باعــــــث تحریک بیمار می شود. پس از آن بیمار بر اثر انقباضات شدید عضله قلب و فلج دستگاه تنفسی فوت می نماید.

اقدامات لازم جهت فرد حیوان گزیده:

۱ ـ خارج ساختن و تمیز نمودن ویروس هاری از محل زخم:

تا حد مقدور در ساعات اولیه پس از گزش باید لابلای زخم را حداقل به مدت ۵ تا ده دقیقه با آب تمیز و صابون عمیقاً مورد شستشو قرار داد. این عمل مهمترین قسمت پیشگیــــــری از هاری به حساب می آید و می توان ادعا کرد که بیش از ۵۰ درصد پیشگیری از بیماری مربوط به رعایت این مسأله است.

۲ ـ خارج کردن صابون از لابلای زخم‌:

با استفاده از شیلنگ و فشار آب باید کف صابونهای باقیمانده را از لابلای زخم خارج نمود، زیرا باقیمانده صابون می تواند مواد ضدعفونی کننده را بی اثر نماید.

۳ ـ ضد عفونی نمودن زخم:

زخم را بعد از شستشو باید با الکل ۶۰ تا ۷۰ درجه یا محلول بتادین یک درصد و یا سایر مواد ضدعفونی نمود ( زخم را هیچ وقت نباید پانسمان نمود زیرا میکروب هاری بی هوازی است و بر اثر پانسمان رشد آن سریع خواهد شد ).

۴ ـ ارجاع فرد به مراکز بهداشتی درمانی جهت تلقیح واکسن و سرم

و پیگیری جهت تکمیل نوبتهای واکسن (که این مسأله باید با پیگیری، آموزش و حساسیت کامل دنبال گردد) ضمناً وضعیت واکسیناسیون توأم یا ثلاث فرد مجروح باید مورد بررسی قــرار می گیرد. اگر واکسیناسیون کامل باشد فقط یک نوبت واکسن به عنوان یادآور کافی است، در صورتی که مجروح بر ضد کزاز قبلاً ایمن نشده باشد. اولین نوبت واکسن و همچنین سرم ضدکزاز به مقدار مورد نیاز با نظر پزشک به وی تزریق می شود و مطابق دستور عمل نوبت های بعدی واکسن را ادامه می دهیم.

واکسن هاری

واکسن هاری از کشت سلولی تهیه می شود و آن را می بایست در ۵ نوبت در روزهای: صفر ـ ۳ ـ‌۷ ـ ۱۴ ـ ۳۰ به صورت عضلانی و حتماً در عضله دلتوئید بازو تلقیح نمود. در اطفال کمتر از ۲ سال واکسن در ناحیه فوقانی و جانبی ران تزریق می شود. هرگز نبایستی واکسن را در عضله سرین تلقیح کرد.

اگر فردی مورد گزش سگ قرار گیرد و سگ در دسترس باشد باید آن را به مدت ۱۰ روز بسته و تحت مراقبت قرار داد و در این مدت اگر علی رغم تأمین آب و غذای کافی حیوان تلف شد، به احتمال زیاد حیوان هار بوده و بایستی واکسیناسیون هاری تا نوبت آخر ادامه پیدا کند، ولی اگر بعد از ۱۰ روز حیــــوان سالم ماند نتیجه می گیریم سگ هار نیست و از ادامه واکسیناسیون یعنی نوبتهای ۱۴ و ۳۰ خودداری می نماییم .


تذکر : اگر فردی با ۴۸ ساعت یا بیشتر تأخیر مراجعــــــه نماید می توانیم دوز اولیه واکسن را به دو برابر افزایش دهیم.

سرم هاری :

سرم هاری که در حال حاضـــر مورد استفاده قرار می گیرد از پلاسمای انسانی تهیه شده و هیچ نوع مخاطره ای در برندارد و احتیاج به تست نیز ندارد. مقدر آن ۲۰ واحد به ازای هر کیلوگرم وزن و در عضله باید تلقیج نماییم. بهتر است نصف سرم را در داخل و اطراف زخم و نصف دیگر را در عضله تلقیح نماییم.

در چه مواردی علاوه بر واکسن سرم نیز مورد نیاز می باشد:

۱ ـ گزش توسط حیوانات وحشی
۲ ـ اگر حیوان اهلی باشد ولی متواری شده باشد
۳ ـ اگر فرد دارای زخمهای عمیق و متعدد به ویژه در ناحیه سر، صورت، گردن و نوک انگشتان باشد.

تذکر مهم :

کلیه موارد حیوان گزیدگی چه اهلی و چه وحشی را باید هار تلقی نمود و بیمار را باید فوراً تحت اقدامات پیشگیری قرار داد؛ این موضوع به قدری اهمیت دارد که اگر حیوان گزنده مثل سگ دارای قلاده و واکسیناسیون کامل نیز باشد، می بایست اقدامات پیشگیری و درمان را برای فرد سریعاً انجام داد یعنی داشتن سابقه واکسیناسیون حیوان مانعی برای انجام « سرو واکسیناسیون » فرد نیست.

وظایف گروه های بهداشتی در زمینه پیشگیری هاری‌:

۱ ـ آموزش عموم مردم در مراجعه به موقع در هر نوع حیوان گزیدگی:

با توجه به اینکه اکثر مرگ و میر های انسانی بر اثر عدم اطلاع و آگاهی در مراجعه به موقع و سریع جهت واکسیناسیون اتفاق افتاده و برخی فکر می نمایند که تنها سگها بیماری را منتقل می نمایند آموزش این مطلب که کلیه حیوانات وحشی مثل گرگ ، شغال، روباه و … و کلیه حیوانات اهلی مثل سگ، گربه، الاغ، گاو، گوسفنــــد، شتر و … می تواند بیماری را منتقل نماید، بسیار مهم است.

۲ ـ آموزش مسایل پیشگیری از هاری در سطح مدارس با ترغیب دانش آموزان به مقاله نویسی، نقاشی و اهدای جوایز به آنها و جلوگیری از نزدیک شدن و آزار و اذیت آنها به سگها

۳ ـ کاهش موارد حیوان گزیدگی در سطح منطقه

۴ ـ خودداری از نگهداری سگ و گربه در منزل مگر در موارد استثنایی که در این صورت باید حتماً سگ قلاده داشته و واکسیناسیون او کامل باشد.

۵ ـ شناسایی سگهای صاحبدار بدون قلاده و همکاری با مأمورین دامپزشکی جهت واکسیناسیون و قلاده گذاری آنها

۶ ـ خودداری از تردد سگهای صاحبدار در معابر عمومی و جلوگیری از تماس آنها با سگهای ولگرد

۷ ـ همکاری با مأمورین بخشداری و شورای اسلامی روستا در اهمیت اتلاف سگهای ولگرد

۸ ـ جمع آوری زباله و خودداری از ریختن زباله و پس مانده های غذایی در اطراف منازل و معابر عمومی

۹ ـ دادن تذکر کتبی به افرادی که به هر نحو موجبات حیوات گزیدگـــی را به دفعـــات فراهم می نمایند.

۱۰ ـ اطلاع سریع از بروز هر گونه تغییر رفتار در حیوان به مأمورین دامپزشکی و مرکز بهداشت

۱۱ ـ شستشوی محل جراحت فرد حیوان گزیده با آب و صابون و ضدعفونی کردن آن و ارجاع فوری آن به مرکز بهداشت شهرستان جهت واکسیناسیون

۱۲ ـ نظارت بر ادامه واکسیناسیون فرد مجروج با بررسی کارت واکسیناسیون و در صورت عدم مراجعه، پیگیری، آموزش، راهنمایی سپس اعلام سریع آن به مرکز بهداشتی و درمانی.

بیماری سل

سل یک بیماری عفونی است که اغلب ریه ها را مورد حمله قرار می دهد اما می تواند هر قسمتی از بدن را درگیر نماید. سل از طریق هوا از فردی به فرد دیگر منتقل می شود. در فرد مبتلا به سل ریوی یا گلو، سرفه، خنده، عطسه، خواندن یا صحبت کردن منجر به پراکندگی میکروب در هوا می گردد. اگر فردی هوای آلوده را استنشاق نماید احتمال ابتلا به سل در وی وجود دارد. این نکته مهم است که تفاوت عفونت سل و بیماری سل را درک نماییم. فردی که آلوده به سل است ، باکتری سل در بدن او وجود دارد ولی سیستم دفاعی بدن از وی در برابر باکتری حفاظت می نماید و او بیمار نمی شود.

فردی که به بیماری سل مبتلا است ، بیمار است و می تواند بیماری را به دیگر افراد منتقل نماید. فرد بیمار لازم است در کوتاه ترین زمان ممکن به پزشک مراجعه نماید. آلوده شدن به عفونت سل به آسانی صورت نمی گیرد. اغلب لازم است فرد در تماس نزدیک با شخص مبتلا به بیماری سل برای یک مدت طولانی قرار گیرد. سل، اغلب بین اعضای خانواده ، دوستان نزدیک و افرادی که با هم زندگی یا کار می کنند انتشار می یابد. سل اغلب براحتی در فضای کوچک و در یک مدت زمان طولانی انتشار می یابد.

در هر صورت اگر فردی آلوده به باکتری سل باشد به این معنی نیست که حتماً در آینده مبتلا به بیماری سل می شود. بسیاری از افرادی که آلوده هستند به بیماری سل مبتلا نمی شوند زیرا سیستم دفاعی بدن، آنها را محافظت می نماید. بسیاری از بیماری های فعال سل، نشانه فعال شدن عفونت های قدیمی در افرادی با نقص سیستم ایمنی می باشد. متخصصین معتقدند حدود 10 میلیون آمریکایی آلوده به باکتری سل می باشند. فقط حدود 10 درصد از این افراد طی دوران زندگی مبتلا به بیماری سل می گردند و 90 درصد دیگر هرگز به بیماری مبتلا نمی شوند.

سل یک مشکل جهانی پیشرفته محسوب می شود به خصوص در آفریقا که انتشار بیماری از طریق ایدز تسهیل می شود. تخمین زده می شود که از هم اکنون تا سال 2020 میلادی اگر کنترل قطعی نگردد، حدود یک میلیارد نفر دچار عفونت گردند، بیش از 150 میلیون نفر به بیماری مبتلا شوند و 36 میلیون نفر در سراسر جهان فوت نمایند. در هر سال بیش از 8/8 میلیون بیماری تازه و نزدیک به 2 میلیون مرگ به بیماری سل نسبت داده می شود، 100 هزار مورد از 2 میلیون مرگ در بین اطفال رخ می دهد.

چه کسی به سل مبتلا می شود ؟ هر کسی ممکن است به سل مبتلا گردد، هر چند گروهی از افراد در خطر بیشتر ابتلا به بیماری سل فعال قرار دارند.

- افراد مبتلا به عفونت HIV ( ایدز )
- تماس نزدیک با فرد مبتلا به عفونت سل
- برخی مشکلات طبی که مقاومت بدن را در برابر بیماری کاهش می دهند. ( برای مثال : دیابت، سیلکوزین یا بیماری که تحت درمان یا داروهای سرکوبگر سیستم ایمنی مانند کورتیکواستروئیدها می باشند. )
- افراد متولد در کشورهایی که میزان ابتلا به سل بالا می باشد.
- برخی از اقلیت های نژادی و قومی
- افرادی که به مدت طولانی در مراکز درمانی مشغول به کار هستند نظیر پرستارها
- مراقبین بهداشتی و افراد دیگر نظیر نگهبان های زندانها
- افراد مبتلا به سوء تغذیه
- افراد الکلی ، بی خانمان و مصرف کننده های مواد مخدر وریدی

علائم سل چیست ؟

فرد مبتلا به عفونت سل می تواند بدون علامت باشد . یک فرد مبتلا به بیماری سل می تواند همه یا هر یک از علائم زیر را تجربه کند.

- سرفه طولانی مدت
- احساس خستگی دائمی
- کاهش وزن
- کاهش اشتها
- تب
- سرفه خلط دار خونی
- تعریق شبانه

این علائم در دیگر بیماری های ریه نیز دیده می شوند. نکته مهم این است که یک فرد مبتلا به سل ممکن است کاملاً سالم به نظر برسد و یا فقط سرفه های گاهگاهی داشته باشد. اگر شما فکر می کنید که در معرض عفونت سل قرار گرفته اید، باید یک تست پوستی سل بدهید.

· چگونه بیماری سل پیشرفت می نماید؟

دو راه ممکن برای ایجاد بیماری سل عبارتند از:

شخصی که سالها به عفونت سل آلوده است ولی سالم به نظر می رسد. زمانی فرا می رسد که تغییری در وضعیت سلامتی شخص رخ می دهد. علت این تغییرات ممکن است بیماری دیگری نظیر ایدز یا دیابت باشد. از علل دیگر دارو یا مصرف الکل و یا کمبود بهداشت شخصی در اثر بی خانمانی را می توان مطرح نمود.

در اثر این عوامل و هنگامی که سیستم حفاظتی بدن صدمه دید، آلودگی سل تبدیل به بیماری آن می گردد. در این روش فرد ماه ها یا سالهای بعد از آلودگی به باکتری سل به بیماری آن مبتلا می شود. در روش دیگر، بیماری سل بسیار سریع پیشرفت می نماید. گاهی با اولین تنفس باکتری سل بدن قادر به مقابله با باکتری نمی باشد و بیماری سریعاً پیشرفت می نماید و بعد از چند هفته بیماری وارد مرحله فعال خود می گردد.

تست پوستی سل چیست ؟

این تست روشی برای شناسایی افراد آلوده به سل می باشد. اگر چه چندین روش تست پوستی وچود دارد ولی روش ترجیحی تست « مانتـو » می باشد. برای این تست تعداد کمی از مواد در لایه سطحی پوست بازو تزریق می شود. 2 تا 3 روز بعد مراقبین مراکز بهداشتی میزان پیشرفت توده و اندازه آن را بررسی می نمایند. افزایش قابل ملاحظه اندازه توده با ریسک بالایی برای آلودگی سل همراه می باشد. در صورت آلودگی فرد به سل آزمایش هایی نظیر عکس قفسه سینه و کشت خلط صورت می گیرد.

سوال: آیا برای چک کردن سل باید هر سال یک تست پوستی انجام داد؟

جواب : اگر شما در معرض خطر ابتلا به سل یا انتقال سل هستید و یا شغل شما ایجاب می کند باید تست صورت گیرد. توصیه می شود افرادی که در تماس نزدیک با بیماران مبتلا به سل هستند و یا اخیراً علائم سل در آنها بروز کرده است، جهت، تشخیص « تست توبرکولین » را انجام دهند. اگر شما در گروهای پر خطر بیماری سل قرار گرفته اید، برای مثال مبتلا به ایدز، باید حتماً تست شوید.

درمان سل چیست ؟

این نکته که فرد آلوده است یا دچار بیماری سل می باشد تعیین کننده درمان می باشد. در فردی که آلوده به باکتری سل می باشد، درمان پیشگیری کننده کافی می باشد. درمان پیشگیری کننده قبل از ایجاد صدمات، باکتری سل را از بین می برد اما ممکن است در آینده با شکست روبرو شود. درمان معمول تجویز دوز روزانه ایزونیازید یا INH می باشد . ایزونیازید یک داروی ارزان قیمت می باشد. فرد بیمار باید به مدت 6 تا 9 ماه دارو را مصرف نموده و مرتباً جهت بررسی عملکرد دارو چک شود.

در سالهای گذشته بیماران مبتلا به سل به مدت ماه ها و یا حتی سالها در بیمارستان های مخصوص بستری و سپس جراحی می شدند. ولی امروزه سل توسط داروهای بسیار کارایی درمان می شود. اغلب بیماران برای مدت کوتاهی در بیمارستان بستری و سپس مصرف داروها را در خارج از بیمارستان ادامه می دهند و گاهی بیماران اصلاً در بیمارستان بستری نمی شوند. بعد از چند هفته فرد به فعالیت های طبیعی روزمره خود بازگشته و از بابت انتقال بیماری به دیگران هیچ نگرانی ندارد.

بیمار اغلب ترکیبی از چند دارو ( اغلب ایزونیازید به علاوه دو تا سه داروی دیگر شامل ریفامپین ، پیرازین آمید، آتانبوتول ) را به مدت 9 ماه مصرف نماید. بیمار احتمالاً فقط بعد از چند هفته از شروع درمان احساس بهبودی می نماید. این نکته مهم است که بیمار داروها را به درستی تا پایان دوره درمانی مصرف نماید. عدم مصرف صحیح و یا قطع دارو توسط او، وی را مجدداً بیمار نموده و احتمال انتقال بیماری سل را به دیگران افزایش می دهد. در نتیجه بسیار از کارگذاران سلامت عمومی درمان تحت نظر مستقیم یا (DOT ) را توصیه می نمایند. تا از این طریق مراقبین سلامت فردی از مصرف داروها توسط بیماران مطمئن گردند.

اگر داروها نادرست تجویز شوند و فرد به بیماری سل مبتلا شود. درمان مجدد به علت مقاومت دارویی بسیار مشکل می باشد. بیماری سل مقاوم به چند دارو بسیار خطرناک است بنابراین بیماران باید به نحو صحیحی داروهای خویش را مصرف نمایند. ویزیت های مکرر جهت بررسی روند بیماری ضروری است. برخی اوقات داروهای مصرفی در درمان سل باعث بروز عوارض دارویی می گردند.

· مقاومت چند دارویی در برابر سل چیست؟

سل مقاوم به چند دارو یک فرم بسیار خطرناک بیمار است. برخی از انواع سل ، به بعضی از اثرات داروهای آن مقاومت نشان می دهند. این اتفاق به دنبال درمان نادرست و ناکافی بیماری سل رخ می دهد. این مقاومت می تواند علت بیماری سل شود. بیماری مقاوم به درمان بسیار سخت درمان می شوند. سل مقاوم به دارو مانند عفونت عادی سل انتشار می یابد. توجه بیمار به درمان تحت نظر پزشک، نقش بسیار مهمی در جلوگیری از ایجاد بیماری سل مقاوم به درمان ایفا می نماید.

آیا یک بیمار مبتلا به سل می تواند دیگران را آلوده نماید؟

در صورت وجود بیماری و عدم درمان آن پاسخ مثبت است. با شروع درمان بیمار به سرعت غیر آلوده گشته و نمی تواند دیگران را به بیماری مبتلا سازد. داروها معمولاً بعد از چند هفته فرد را غیر آلوده می سازند. سل از طریق هوا و به وسیله سرفه و عطسه به دیگران منتقل می شود. رختخواب ، کتابها، لوازم خانگی ، و یا ظروف غذای فرد بیمار نمی تواند، منجر به انتشار عفونت گردد. تماس مختصر با منبع سل به ندرت باعث آلودگی فرد می شود. تماس نزدیک و مداوم اغلب می تواند باعث آلودگی به سل گردد.

اقدامات لازم در فرد مبتلا به سل

برخی افراد نظیر مبتلایان به ایدز یا کارکنان مراکز بهداشتی باید مرتباً از لحاظ بیماری کنترل شوند. در صورت هرگونه شک به آلودگی گذشته یا اخیر باید بلافاصله از نظر سل تست شوید.
اگر تست منفی باشد :

تست منفی اغلب به این معنی است که شما آلوده نیستید و نیاز به درمان ندارید، هرچند اگر شما علائم سل را داشته باشید، پزشک باید علت آن را جستجو نماید. برخی اوقات، در فردی که اخیراً آلوده شده و یا سیستم ایمنی عملکرد مناسبی ندارد، تست به صورت کاذب منفی می شود.

اگر تست مثبت باشد :

یک واکنش قابل ملاحظه به این معنی است که شما آلوده به باکتری سل می باشید ولی به این معنی نیست که شما به بیماری سل مبتلا هستید. در این صورت باید تستهای دیگر و عکس قفسه سینه انجام پذیرد. از توصیه پزشک در درمان بیماری سل پیروی نمائید و داروهای تجویزی را با دقت و منظم مصرف نمائید. در صورت عدم نیاز به درمان به توصیه های پزشک در مورد پیگیری بیماری توجه نمائید. اگر شما به بیماری سل مبتلا هستید، توصیه های درمانی پزشک را دنبال نمائید.

بیماری سياه زخم

تعريف‌ بيماري‌:

سياه‌ زخم ‌يك‌ بيماري‌ عفوني‌ و قابل‌ انتقال‌ بين‌انسان‌ و حيوان‌ مي‌باشد. مخزن‌ اين ‌بيماري‌ در دام‌ (عمدتا گوسفند، بز و گاو) بوده‌ و با مرگ‌ و مير بالا و سريعي‌همراه‌ است‌. انسان‌ به‌ صورت‌ اتفاقي‌ درصورتي‌ كه‌ در معرض‌ تماس‌ با دام‌آلوده‌، پوست‌، پشم‌ و فرآورده‌هاي‌ آن‌قرار گيرد يا از گوشت‌ آلوده‌ استفاده ‌نمايد و يا در هواي‌ آلوده‌ به‌ اسپور(هاگ‌) تنفس‌ نمايد به‌ بيماري‌ مبتلا مي‌شود.

تاريخچه‌:

در آثار باقيمانده‌ از مصر باستان‌ به ‌اين‌ بيماري‌ اشاره‌ شده‌ است‌ و نشانه‌هاي‌ باليني‌ سياه‌ زخم‌ را ازسال هاي‌ بسيار قديم‌ مي‌ شناخته‌اند. «داوين‌» ميكروب‌ اين‌ بيماري‌ را در سال‌ ۱۸۴۹ ميلادي‌ براي‌ نخستين ‌بار از خون‌ گوسفندي‌ كه‌ از سياه‌زخم ‌تلف‌ شده‌ بود بدست‌ آورد. در ســال‌ ۱۸۷۷ ميـــلادي‌«رابرت‌ كخ‌» نيز توانست‌ آن‌ را كشت ‌دهد.

عامل‌ بيماري‌:

عامل‌ اين‌ بيماري‌ نوعي‌ باكتري‌ به ‌نام‌ « باسيلوس‌ آنتراسيس‌» مي‌باشد.هاگ‌ باكتري‌ بر اثر جوشاندن‌ در مدت‌۱۰ دقيقه‌ كشته‌ مي‌شود. عامل‌ بيماري‌ قادر است‌ كه‌ سال ها(حتي‌ تا بيست‌ سال‌) در خاك‌ وفرآورده‌هاي‌ دامي‌ زنده‌ بماند كه‌ اين‌خاصيت‌، عامل‌ مهمي‌ در انتشار بيماري‌به‌ حساب‌ مي‌آيد.

علايم‌ بيماري‌در حيوانات‌:

علايم‌ اين‌ بيماري‌ در حيوانات‌ ممكن‌ است‌ به‌ سرعت‌ اتفاق‌ بيفتد. حيوان‌ ممكن‌ است‌ دچار لرزش‌عضلاني‌، تنگي‌ نفس‌ و پرخوني‌ مخاط گردد و به‌ فاصله‌ كوتاهي‌ اين‌ علايم‌ با كلاپس‌ و سپس‌ مرگ‌ خاتمه‌ يابد.همچنين‌ به‌ دنبال‌ تلف‌ شدن‌ حيوان ‌ترشح‌ خون‌ از منافذ طبيعي‌ بدن‌ شامل‌:مقعد، واژن‌، بيني‌، دهان‌ و حتي‌ ازچشم‌ها و گوش‌ها جاري‌ مي‌گردد. از علل‌ خونريزي‌ آزادشدن ‌توكسين‌ (سم‌) از ارگانيسم‌ و ممانعت‌ ازانعقاد خون‌ مي‌باشد. در شكل‌ حاد بيماري‌ ممكن‌ است‌ نشانه‌هايي‌ تا ۴۸ ساعت‌ قبل‌ از مرگ ‌حيوان‌ مشاهده‌ گردد كه‌ شامل‌افسردگي‌، بي‌ حالي‌ و سستي‌، بي‌اشتهايي‌، تب‌، تنفس‌ عميق‌ و سريع‌، افزايش‌ ضربان‌ قلب‌، پرخوني‌ پرده‌هاي‌مخاطي‌ و قطع‌ نشخوار مي‌باشد. در گاو سقط جنين‌ و كاهش‌ مقدارشير نيز مشاهده‌ مي‌شود.

شكل‌ تحت‌ حاد يا مزمن‌:

چنان چه‌ باكتري‌ از طريق‌ گوارشي‌ و مصرف‌ مواد آلوده‌ وارد بدن‌ شود،شكل‌ تحت‌ حاد تا مزمن‌ اتفاق‌ مي‌افتد،در گوشت خواران‌ وحشي‌ و اهلي‌ (چون ‌سگ‌ و گربه‌) نيز غالبا بيماري‌، مشابه‌خوك‌ تظاهر و عفونت‌ تحت‌ حاد ت امزمن‌ را ايجاد مي‌كند.

علايم‌ بيماري‌ در انسان‌:

بيماري‌ در انسان‌ به‌ شكل ‌شديدتري‌ ايجاد گرديده‌ و مرگ‌ ناشي ‌از آن‌ غير معمول‌ نيست‌. در انسان‌ بيماري‌ به‌ سه‌ شكل‌ اصلي‌ مشاهده‌ مي‌گردد (كه‌ بستگي‌ به‌ چگونگي‌ ورود باسيل‌ و جايگزيني‌ آن‌ دارد):

۱ - شاربن‌ جلدي‌ (سياه‌ زخم‌):

حدود ۹۵ تا ۹۸ درصد از موارد بيماري‌ انسان‌ را شامل‌ مي‌گردد. باكتري‌ از طريق‌ بريدگي‌ يا خراش‌ درپوست‌ وارد مي‌شود (در پوست‌ سالم‌قابل‌ نفوذ نيست‌). در طول‌ دوره‌ كمون‌۱ تا ۷ روز (غالبا ۲ تا ۵ روز) عامل‌ بيماري‌ رشد و تكثير نموده‌ و توكسين‌(سم‌) توليد مي‌نمايد كه‌ باعث‌ ايجاد جوش‌ كوچك‌ رو به‌ پيشرفت‌ مي‌گردد. معمولا اين‌ جراحت‌ قرمز رنگ‌ بوده‌، به ‌جوش‌ كورك‌ مانند يا گزش‌ حشره‌ شباهت‌ دارد و ممكن‌ است‌ خارش‌ نيزداشته‌ باشد.

با پيشرفت‌ بيماري‌ جراحت‌ اوليه ‌تبديل‌ به‌ تاول‌ مملو از مايع‌ مي‌گردد. تاول هاي‌ ديگري‌ نيز ممكن‌ است‌ درنزديك‌ جراحت‌ اوليه‌ ظاهر شود. مايع ‌تاولي‌ كه‌ در ابتدا روشن‌ بوده‌ به‌ رنگ‌تيره‌ و سياه‌ متمايل‌ به‌ آبي‌ در مي‌آيد. هنگامي‌ كه‌ تاول‌ پاره‌ شود، نكروز درمركز جراحت‌ شروع‌ شده‌ و به‌ اسكار سياه‌ تبديل‌ مي‌گردد. جراحت‌ معمولا بدون‌ درد مي‌باشد مگر اينكه‌ تحت‌فشار قرار گيرد. همزمان‌ با تشكيل‌ اسكار ممكن‌است‌ علايم‌ عمومي‌ خفيفي‌ شامل‌ بي‌قراري‌ و بالا رفتن‌ درجه‌ حرارت‌ بدن‌ بروز نمايد. شايع ترين‌ محل‌ عفونت‌ شاربن‌ جلدي‌، سر و ساعد است‌.

۱ - شاربن‌ مننژي‌:

ممكن‌ است‌ به ‌دنبال‌ اشكال‌ ديگر بيماري‌ بويژه‌ شكل‌جلدي‌ اوليه‌ عفونت‌ اتفاق‌ افتد. اين‌شكل‌ عفونت‌ تقريبا در ۵ درصد مبتلايان‌ به‌ شاربن‌ جلدي‌ گزارش‌ شده ‌است‌. در اين‌ شكل‌ از بيماري‌ بدون ‌توجه‌ به‌ درمان‌ ميزان‌ مرگ‌ و مير ۱۰۰درصد است‌.

۲- شاربن‌ تنفسي‌:

استنشاق‌ اسپورهاي‌ زنده‌ و جايگزيني‌ آنها در آلوئل‌ هاي‌( بافت‌هاي‌) ريوي‌ منجر به‌ ايجاد شاربن‌ تنفسي‌ مي‌گردد. اسپورها بعد ازانتقال‌ به‌ غدد لنفاوي‌ رشد كرده‌، تكثير پيدا مي‌كنند و توكسين‌ توليد مي‌نمايند. توكسين‌ و باكتري‌ از طريق‌ مجاري ‌لنفاوي‌ وارد جريان‌ خون‌ شده‌ توكسمي ‌و باكتريمي‌ سريعا كشنده‌ را باعث‌ مي‌شوند.

۳ - شاربن‌ گوارشي‌ :

شاربن‌ گوارشي‌ در نتيجه‌ مصرف‌ بافت‌ آلوده‌ حيوانات‌ تلف‌ شده‌ از شاربن‌ به‌ وجود مي‌آيد. علايم‌ بيماري‌ شاربن‌ گوارشي‌ به ‌فاصله‌ ۲ تا ۵ روز پس‌ از مصرف ‌گوشت‌ آلوده‌ تظاهر مي‌يابد. علايم‌ اوليه ‌تهوع‌، استفراغ‌، بي‌ اشتهايي‌، تب‌، درد شكم‌ و گاهي‌ اوقات‌ اسهال‌ خوني‌ مي‌باشد.

اپيدميولوژي‌(همه‌گيري‌شناسي‌):

اساسا شاربن‌ بيماري‌ علف‌خواران ‌بوده‌، و از طريق‌ آنها در طبيعت‌ حفظ و نگهداري‌ مي ‌گردد. شاربن‌ از نظراپيدميولوژي‌ به‌ صورت‌ شاربن‌ صنعتي‌ و كشاورزي‌ مورد توجه‌ است‌.

۱ - شاربن‌ صنعتي‌:

در افراد شاغل‌ در مراكز تهيه‌ و توليد مواد حيواني‌ يا محصولات‌ آنها ( كه ‌ممكن‌ است‌ در نتيجه‌ حيوانات‌ تلف‌شده‌ از بيماري‌ آلوده‌ شده‌ باشند) اتفاق‌مي‌افتد. متداول ترين‌ منشأ شاربن ‌صنعتي‌ پوست‌ يا چرم‌ و پشم‌ يا موي‌گوسفند و بز، پودر استخوان‌، خون‌ و گوشت‌ مي‌باشد.

۲- شاربن‌ كشاورزي‌:

درافرادي‌ كه‌ در تماس‌ با حيوان‌ آلوده‌هستند مانند دامداران‌، دامپزشكان‌، چوپانان‌، كاركنان‌ آزمايشگاه ها و به ‌احتمال‌ قوي‌ كشاورزان‌ اتفاق‌ مي‌افتد.

پيشگيري‌ و كنترل‌:

انجام‌ روش هاي‌ پيشگيري‌ به ‌منظور كاهش‌ اشاعه‌ باسيلوس‌آنتراسيس‌ از لاشه‌ آلوده‌ شامل‌:

۱- عدم‌ اجراي‌ كالبد شكافي ‌حيوان‌ تلف‌ شده‌ مظنون‌ به‌ شاربن.

‌۲- سوزاندن‌ يا مدفون‌ ساختن‌عميق‌ لاشه‌هاي‌ مشكوك‌ و پوشاندن‌ آن ‌با لايه‌اي‌ از آهك‌ زنده‌.

۳- واكسيناسيون‌ تمامي‌ حيوانات ‌حساس‌ و جداسازي‌ حيواناتي‌ كه‌ علايم ‌بيماري‌ را نشان‌ مي‌دهند و درمان‌ آنها با آنتي ‌بيوتيك‌. (معمولا حيوانات‌ به ‌مدت‌ ۲۱ روز بعد از آخرين‌ مورد تلفات‌ ناشي‌ از شاربن‌ قرنطينه‌ شده‌ وبه‌ فاصله‌ ۲۴ روز پس‌ از واكسيناسيون ‌با واكسن هاي‌ اسپور زنده‌ نبايستي‌ به ‌كشتارگاه‌ اعزام‌ شوند).

۴- ضدعفوني‌ كليه‌ فرآورده‌هاي‌دامي‌ مثل‌ پوست‌، پشم‌ و استخوان ‌حيوانات‌ مشكوك‌.

۵- رعايت‌ مسايل‌ بهداشتي‌ محيطكار و انجام‌ اقدامات‌ حفاظتي‌ جهت‌ كارگراني‌ كه‌ با وسايل‌ و مواد مشكوك‌ و آلوده‌ سر و كار دارند.

۶- رعايت‌ اقدامات‌ احتياطي‌ در كشتارگاه‌.

درمان‌:

در درمان‌ افراد مبتلا به‌ شاربن ‌اهداف‌ زير مورد نظر مي‌باشد:

۱- از بين‌ بردن‌ باكتري‌ در حداكثر سرعت‌ ممكن‌.

۲- خنثي‌ ساختن‌ توكسين‌ باكتري.‌

با داروهاي‌ پني‌ سيلين‌، تتراسايكلين‌ها، اريترومايسين‌، كلرامفنيكل‌ به‌ طور موفقيت‌آميزي‌ در درمان‌ شاربن‌ مورد استفاده‌ قرار گرفته ‌است‌.

بیماری تب مالت

بيماري‌ تب‌ مالت‌ كه‌ در حيوانات ‌به‌ نام‌ سقط جنين‌ واگير مرسوم‌ است‌، يكي‌ از بيماريهاي‌ عفوني‌ قابل‌ انتقال‌بين‌ انسان‌ و حيوان‌ مي‌باشد و با نام‌هاي ‌ديگري‌ نظير: تب‌ مواج‌، تب‌ ديوانه‌ و تب‌ مديترانه‌اي‌ نيز ناميده‌ مي‌شود. اين‌ بيماري‌ در تمام‌ فصول‌ سال‌ وجود دارد، اما در بهار و پاييز يعني ‌زمان‌ زايش‌ و شيردهي‌ دام‌ها بيشتر ديده‌ مي‌شود.

عامل‌ بيماري‌:

نوعي‌ باكتري‌ به‌نام‌ «بروسلا» مي‌باشد. اين‌ ميكروب ‌داراي‌ چند نوع‌ است‌. نوعي‌ از باكتري ‌كه‌ عمدتا در گوسفند و بز ديده‌ مي‌شود، مهمترين‌ عامل‌ بيماري‌ در انسان‌ است‌.

ميزبان‌ و شرايط زيست‌محيطي‌:

تب‌ مالت‌ بيشتر بيماري‌ مردان‌ بالغ‌ به‌ خصوص‌ كشاورزان‌، دامداران ‌چوپانان‌، قصابان‌، سلاخان‌، دامپزشكان‌مي‌باشد. كارمندان‌ آزمايشگاه‌ها نيز در معرض‌ خطر ويژه‌ قرار دارند اما در كشور ما چون‌ زنان‌ و كودكان‌ نيز دوشادوش‌ مردان‌ به‌ امور دامداري‌مشغولند در معرض‌ خطر قرار دارند،به‌ همين‌ دليل‌ ۵۵ درصد مبتلايان‌ رامردان‌ و بقيه‌ را زنان‌ و كودكان‌ تشكيل‌ مي‌دهند.

در شرايطي‌ كه‌ مراكز پرورش‌دام‌ استانداردهاي‌ بهداشتي‌ را نداشته‌باشد تب‌ مالت‌ شايع تر است‌. تراكم‌ درمراتع‌ بارندگي‌، نبود نور خورشيد واقدامهاي‌ غير بهداشتي‌ در فرآيند فراهم‌ كردن‌ شير و گوشت‌ همگي‌ زمينه ‌انتشار بروسلوز را مساعد مي‌كنند.

محيط اطراف‌ گاوي‌ كه‌ مي‌تواند از خودميكروب‌ دفع‌ كند به‌ شدت‌ آلوده‌ كننده‌است‌. عامل‌ بيماري‌ در شرايط محيطي‌مناسب‌ از نظر رطوبت‌، در ادرار ومدفوع‌ حيوانات‌ هفته‌ها و گاه‌ ماهها زنده‌ مي‌ماند. اين‌ باسيل‌ در پنير تازه‌ وغير پاستوريزه‌ حاصل‌ از شيرخام‌ تاهشت‌ هفته‌ زنده‌ مي‌ماند و با منجمدكردن‌ از بين‌ نمي‌رود. اين‌ ارگانيسم‌ تا چهل‌ روز در خاك‌ خشك‌ آلوده‌ به‌ادرار، مدفوع‌ و ترشحات‌ واژن‌ ومحصولات‌ زايمان‌ حيوان‌ مبتلا، زنده‌مي‌ماند و در خاك‌ مرطوب‌ خيلي‌ بيشتر مقاومت‌ دارد.

بروسلا در ادرار ۶ روز در گرد وخاك‌ ۶ هفته‌ و در آب‌ و خاك‌ تا ۱۰هفته‌ و در كره‌ تا ۴ ماه‌ باقي‌ مي‌ماند ودر مدفوع‌ حيوانات‌ در هواي‌ آزاد ۱۰۰روز و در دماي‌ ۸ درجه‌ سانتي‌ گراد بيش‌ از يكسال‌ باقي‌ مي‌ماند، اين‌ باكتري‌ در ماست‌ به‌ علت‌ وجوداسيدلاكتيك‌ قادر به‌ زندگي‌ نيست‌ و در دماي‌ ۶۰ درجه‌ به‌ مدت‌ ۱۰ دقيقه ‌نابود مي‌شود.

راههاي‌ سرايت‌ بيماري‌ به ‌انسان‌:

۱- به‌ صورت‌ تماس‌ مستقيم‌ بابافتهاي‌ حيوان‌ آلوده‌ نظير خون‌،ترشحات‌ رحمي‌ و ترشحات‌ جنين‌سقط شده‌.

۲ - به‌ صورت‌ غيرمستقيم‌ از راه‌

۳- مصرف‌ شيرخام‌ و فرآورده‌هاي‌لبني‌ آلوده‌ خصوصا پنير تازه‌، خامه‌،سرشير و كره

‌۴- انتقال‌ تنفسي‌ از طريق‌افشانه‌هاي‌ موجود در هواي‌ آغل‌ واصطبل‌ آلوده‌ يا آزمايشگاه‌

۵ - فرو رفتن‌ سر سوزن‌ سرنگ‌حاوي‌ واكسن‌هاي‌ حيواني‌ به‌ دست‌انسان

‌علايم‌ بيماري‌:

دوره‌ نهفتگي ‌بيماري‌ (از زمان‌ تماس‌ با منبع‌ عفونت ‌تا بروز علايم‌) اغلب‌ بين‌ ۱ تا ۳ هفته‌است‌، ولي‌ گاهي‌ تا ۶ ماه‌ مي‌باشد. براساس‌ شدت‌ بيماري‌، علايم‌ به‌ سه ‌شكل‌ حاد، تحت‌ حاد و مزمن‌ بروزمي‌كند.

شكل‌ حاد:

بيمار دچار لرزناگهاني‌، درد عمومي‌ بدن‌ به‌ خصوص‌درد پشت‌ و تعريق‌ شديد مي‌شود;اشتهاي‌ خود را از دست‌ مي‌دهد و دچار ضعف‌ و سستي‌ مي‌گردد، ضمنا ازشروع‌ علايم‌ بيش‌ از ۳ ماه‌ نمي‌گذرد.

شكل‌ تحت‌ حاد:

آغاز آن ‌بي ‌سر و صدا مي‌باشد. شكايت‌ اصلي ‌بيمار از ضعف‌ و خستگي‌ است‌. از آغاز بيماري‌ نيز ۳ تا ۱۲ ماه‌ مي‌گذرد.

شكل‌ مزمن‌:

اگر از زمان‌ تشخيص‌ بيماري‌ بيش‌ از يك‌ سال ‌بگذرد و فرد هنوز مبتلا باشد مزمن ‌گفته‌ مي‌شود. فرادي‌ كه‌ دچار تب‌، بي‌اشتهايي‌،درد عضلاني‌ و تعريق‌ شبانه‌ بوده‌ وسابقه‌ تماس‌ با دام‌هاي‌ آلوده‌ يامشكوك‌ به‌ تب‌ مالت‌ را عنوان‌مي‌نمايند يا از فرآورده‌هاي‌ لبني‌ آلوده‌استفاده‌ نموده‌اند، لازم‌ است‌ براي‌ انجام‌آزمايش‌ به‌ پزشك‌ مركز بهداشتي‌ -درماني‌ ارجاع‌ گردند.

درمان‌:

رژيم‌هاي‌ درماني‌متفاوتي‌ براي‌ درمان‌ بيماران‌ مبتلا به‌تب‌ مالت‌ توصيه‌ مي‌شود، ليكن‌ هيچ‌گاه‌از يك‌ دارو به‌ تنهايي‌ در درمان‌ بيمارنبايد استفاده‌ كرد (مگر در زمان‌حاملگي‌ و با توصيه‌ پزشك‌). طول‌دوره‌ درمان‌ حداقل‌ ۸ هفته‌ (دو ماه‌)مي‌باشد.

راههاي‌ پيشگيري‌ از بيماري‌تب‌ مالت‌ در انسان‌:

۱- خودداري‌ از مصرف‌ مواد لبني‌مشكوك‌ مانند شيرخام‌، پنير تازه‌،خامه‌ و سرشير غيرپاستوريزه

‌۲- استفاده‌ از شير و فرآورده‌هاي ‌لبني‌ به‌ صورت‌ پاستوريزه‌، در صورت ‌در دسترس‌ نبودن‌ شير پاستوريزه‌ با جوشاندن‌ شير به‌ مدت‌ حداقل‌ ده‌ دقيقه ‌بعد از جوش‌ آمدن‌، به‌ از بين‌ رفتن‌ كليه‌عوامل‌ ميكروبي‌ مطمئن‌ شويد.

۳- استفاده‌ از ماسك‌ تنفسي‌ درهنگام‌ كار با فضولات‌ حيواني‌ يا ورودبه‌ اصطبل‌

۴- دور نگه‌ داشتن‌ حيوانات‌ ازمحل‌ زندگي‌ انسان‌

۵- استفاده‌ از دستكش‌، كلاه‌،ماسك‌، عينك‌ و روپوش‌ مناسب‌ دردامپزشكان‌، دامداران‌ و پرسنل‌كشتارگاه‌ها.

۶- آموزش‌ طرز تهيه‌ پنير تازه‌ به‌كليه‌ خانوارهاي‌ روستايي‌;

به‌ اين‌ طريق‌ كه‌ ابتدا شير را به‌ مدت‌ ۱۰ دقيقه‌ جوشانيده‌ و در همان‌ حالت‌ به‌ ازاي‌ هر۳ ليتر شير يك‌ ليوان‌ آب‌ ماست‌ و يا به‌يك‌ ليتر شير ۲۵۰ گرم‌ ماست‌ ترش‌اضافه‌ كرده‌ پس‌ از دلمه‌ شدن‌ و جداشدن‌ پنير از آب‌ مقدار لازم‌ نمك‌ به‌ آن‌اضافه‌ كرده‌ با پارچه‌ صافي‌ آبگيري‌ وپس‌ از سفت‌ شدن‌ مصرف‌ نماييد. اگرپنير به‌ صورت‌ غير پاستوريزه‌ و بدون‌جوشاندن‌ شير تهيه‌ شود حداقل‌بايستي‌ دو ماه‌ در آب‌ نمك‌ نگهداري‌ وسپس‌ مصرف‌ شود.

۷- گزارش‌ كتبي‌ بيماري‌ به‌ مركزبهداشت‌ شهرستان‌ و استان‌.

از تب‌ مالت‌ در حيوانات‌ چه ‌مي ‌دانيم‌؟

در گاو، گوسفند، بز، سگ‌، شتر وخوك‌ نيز بيماري‌ مشاهده‌ شده‌ است‌.

تذكر: تب‌ مالت‌ در دام‌ها از طريق‌جفتگيري‌ دام‌ها، مصرف‌ شير از دام‌آلوده‌، انتقال‌ تنفسي‌ در هواي‌ آغل‌ واصطبل‌، تماس‌ با ترشحات‌ رحمي‌ دام‌آلوده‌ يا جفت‌ و جنين‌ سقط شده‌ آلوده ‌منتقل‌ مي‌شود.

راههاي‌ پيشگيري‌ در دام‌ها:

۱ - واكسيناسيون‌ گوساله‌هاي‌ ماده‌در سن‌ ۳ تا ۶ ماهگي‌ با واكسن‌ مربوط

۲ - واكسيناسيون‌ بره‌ و بز غاله‌ از ۳ماهگي‌ تا يك‌ ماه‌ قبل‌ از جفت‌گيري‌ باواكسن‌ مربوط.

۳- جدانمودن‌ دام‌هاي‌ سقط شده‌از بقيه‌ گله‌ و جلوگيري‌ از تماس‌مستقيم‌ با ترشحات‌ رحمي‌، جنيني‌ وجفت‌ دام‌هاي‌ سقط شده‌

۴ - خونگيري‌ و انجام‌ آزمايشهاي‌لازم‌ بر روي‌ دام‌هاي‌ مشكوك‌ وهدايت‌ دام‌هاي‌ آلوده‌ به‌ كشتارگاه

‌۵ - اقدامات‌ بهداشتي‌ شامل‌ تهيه‌ وتداركات‌ محيط زيست‌ تميز براي‌گله‌هاي‌ گاو و گوسفند و دفع‌ صحيح‌ادرار و مدفوع‌ آنها.