حرفه و فن مدرسه راهنمایی نوید صالحین

1- اقدامات لازم قبل ورود جوجه

رمز موفقيت پرورش طيور گوشتي، اجراي يك برنامه مديريتي مشخص و مؤثر قبل از ورود جوجه‌ها به فارم و طي دوران پرورش است. از آنجا که اجراي برنامه هاي تغذيه اي و بهداشتي در فارمهاي چند سني مشکل است بهتر آن است که از روش يکباره پر و يکباره خالي استفاده شود. جهت دستيابي به نتايج بهتر رعايت مسائل زير پيش از ورود جوجه ها ضروري است:

1- به‌منظور حفاظت از گله‌ها در مقابل بيماريها از نظافت و ضد عفوني شدن صحيح و كافي تجهيزات سالن و محوطه اطراف سالنها مطمئن شويد.
2- بستر در محوطه مادرهاي مصنوعي بايد هم سطح و يكنواخت باشد. بستر ناهموار ايجاد درجه حرارت غير يكنواخت در كف سالن نموده و باعث مخفي شدن جوجه‌ها در بين پوشال بستر و يا در زير دانخوريها و آبخوريها و محروم شدن از آب و دان در مرحله رشد مي‌شود.
3- سعي كنيد كه هر سالن را با جوجه مربوط به يك گله مادر پر نمائيد، اگر اين كار عملي نيست حداقل هر سالن را با جوجه‌هاي مربوط به گله‌هاي مادر همسن پر نمائيد. اين امر رقابت بين طيور را كاهش مي‌دهد.
4- زمان رسيدن جوجه به فارم را مشخص نموده و براي دريافت جوجه آمادگي كامل داشته باشيد.
5- هيترها را كنترل و از صحت كار آنها مطمئن شويد و با توجه به وضعيت هواي محيط 24 تا 36 ساعت قبل از ورود جوجه آنها را روشن نمائيد. در اين صورت قبل از ورود جوجه بستر كاملا گرم و درجه حرارت هواي سالن مناسب پذيرش جوجه مي‌باشد.
6- ضمن جلوگيري از وزش هوا از وجود هواي كافي داخل سالن بخصوص زماني كه از حرارت مستقيم استفاده مي‌كنيد مطمئن شويد.
7- بازاء هر 1000 قطعه جوجه در محدوده مادرهاي مصنوعي 10ـ8 عدد آبخوري آويز ثابت و 6 عدد آبخوري كمكي كوچك كله قندي و يا پلاستيكي، يعني جمعاً 16ـ14 عدد آبخوري در نظر گرفته شود. اين آبخوريها قبل از جوجه‌ريزي بايستي با آب تميز پر شده و درجه حرارت آب آبخوريها بايد حدود 15ـ10 درجه سانتيگراد باشد. همچنين در سيستم آبخوري نيپل نيز بايستي از آبخوريهاي كمكي استفاده شود.
8- اضافه كردن مولتي ويتامين در چند روز اول به آب آشاميدني مفيد مي‌باشد. زيرا ممكن است ويتامين موجود در دان بعلت گرما كاهش يافته باشد.
9- ايجاد فضاي اضافي جهت تغذيه در چند روز اول لازم مي‌باشد. حداقل 20% از فضاي مادرهاي مصنوعي در روي بستر با صفحات مقوائي و يا كفي كارتن پوشانده شود و در آنها هميشه مقدار كمي دان تازه وجود داشته باشد. در اين صورت همواره طيور به دان دسترسي خواهند داشت. بلافاصله قبل از ورود جوجه به سالن دانخوريها را پر نمائيد.
10- شروع تغذيه بايستي با دان كرامبل با اندازه مناسب و بدون گرد و پودر دان باشد.
11- دانخوريها و آبخوريها را مستقيماً زير و يا خيلي نزديك به مادرهاي مصنوعي ندهيد تا طيور براحتي بتوانند در اطراف آنها حركت نمايند.
12- با استفاده از دماسنجي كه بتواند حداقل و حداكثر درجه حرارت را نشان دهد، درجه حرارت محوطه مادرهاي مصنوعي و درجه حرارت سالن را كنترل نمائيد.
13- قبل از جوجه‌ريزي، هيترها را از نظر صحت كار آنها، آبخوريها را از نظر پاكيزگي و عاري بودن از پوشال و درجه حرارت مناسب آب، دانخوريها را از نظر وجود دان كافي و در دسترس بودن آنها كنترل نمائيد.

2- تراكم جوجه‌ريزي

يكي از ضروريات اصلي رشد، حفظ سلامتي و كيفيت عمومي زيست و تامين فضاي كافي براي هر پرنده مي‌باشد. ميزان فضاي در نظر گرفته شده بستگي به مجموعه‌اي از فاكتورها نظير: وزن طيور در هنگام كشتار، نوع سالن (باز و بسته)، شرايط آب و هوائي منطقه و فصل دارد. بدين جهت براي محاسبه ظرفيت جوجه‌ريزي بايستي بطور دقيق از ابعاد داخلي سالن‌ها مطلع باشيم.

بطور كلي تراكم جوجه‌ريزي توصيه شده بشرح زير مي‌باشد:
در سالنهاي بسته: در انگليس سازمان حمايت از رفاه طيور هيچگاه تحت هيچ شرايطي اجازه توليد بيش از 34 كيلوگرم گوشت در هر متر مربع سالن را نمي‌دهد. جدول زير با توجه به رفاه طيور و مديريت مناسب و حداكثر توليد 34 كيلوگرم گوشت در هر متر مربع، ميزان تراكم (تعداد جوجه در هر متر مربع سالن) را نشان مي‌دهد:

در تابستان و بخصوص در واحدهايي كه امكان بروز مشكلات وجود دارد بايستي تراكم جوجه‌ريزي را كم نموده و در سالنهائي كه از تهويه مناسبي برخوردار نمي‌باشند بايستي دقت بيشتري نمود و تراكم جوجه‌ريزي در آنها را نيز كاهش داد.

سالنهاي باز: تراكم جوجه‌ريزي در سالنهاي باز براساس فصل و نوسانات درجه حرارت متفاوت بوده و بايستي در تابستان از تراكم جوجه‌ريزي در سالنهاي مذكور كاسته شود.

3- تخليه جوجه ها

طولاني شدن زمان تخليه جوجه باعث دهيدراته شدن جوجه‌ها و در نتيجه افزايش تلفات و كاهش پتانسيل رشد مي‌گردد.

توجه به کليه نکات زير هنگام جوجه ريزي لازم و ضروري است:

ـ مطمئن شويد كه تحويل و توزيع جوجه‌ها در سالنها بطور صحيح انجام شده است. از انبار كردن جعبه‌هاي حاوي جوجه در منطقه مادر مصنوعي خودداري كنيد.
ـ جعبه‌ها را به آرامي نزديك به‌دان و آب در محدوده مادرهاي مصنوعي تخليه نمائيد.
ـ جعبه‌هاي خالي را در يك طرف سالن‌ها جمع نمائيد تا براحتي بتوانيد آنها را به خارج از سالن انتقال دهيد.
ـ جوجه‌ها بايد سرزنده و شاداب و بدون نقص ظاهري باشند.
ـ جوجه‌ها بايستي در محدوده مادرهاي مصنوعي قرار گيرند كه روشنائي آنها از مادرهاي مصنوعي و يا از لامپهاي سالن كه در بالاي مادرهاي مصنوعي هستند تامين مي‌گردد.

در صورتي كه سالن داراي شرايط قابل كنترل باشد محصور كردن طيور در محدوده مادر مصنوعي ضرورتي ندارد ولي در صورتي كه تعداد جوجه‌ها كم باشد و همچنين در سالنهاي باز مفيد مي‌باشد. 1 الي 2 ساعت پس از استقرار، وضعيت توزيع جوجه‌ها در زير مادرهاي مصنوعي و ميزان دسترسي آنها را به آب و دان كنترل نمائيد.

4- كنترل رطوبت

رطوبت نسبي سالن بايد 70ـ50 درصد باشد، رطوبت سالن باعث حفظ كيفيت بستر شده و از خشك شدن زياد بستر و ايجاد گردوغبار جلوگيري مي‌نمايد. رطوبت بالاتر را بايد با افزايش تهويه كاهش داد. افزايش تهويه باعث از دست رفتن گرما و صرف هزينه اضافي است.

وسائلي كه بسرعت و به درستي بتوانند رطوبت را اندازه‌گيري نمايند تا حدي غير معتبر مي‌باشند و احتياج به كاليبره كردن مكرر داشته و بدين جهت كنترل رطوبت را مشكل مي‌سازند. ايجاد رطوبت نسبي بالاتر براي جوجه يكروزه استرس جابجائي جوجه از جوجه‌كشي تا مزرعه را كاهش داده و رطوبت كمتر، شانس دهيدراته شدن جوجه را افزايش مي‌دهد.

5- مديريت آبخوري

توزيع آب تميز براي جلوگيري از دهيدراته شدن جوجه در طول دوران پرورش لازم مي‌باشد. مصرف آب و دان بطور مستقيم با يكديگر مرتبط بوده و بدون مصرف آب كافي، مصرف دان كاهش و نتيجتاً ميزان رشد نيز كاهش مي‌يابد. جهت افزايش ميزان رشد نياز مستمر به مدرنيزه كردن تجهيزات داريم. بعنوان مثال يك پرنده در 10 سال پيش در 50 روزگي به وزني مي‌رسيد كه امروزه در 40 روزگي به آن وزن مي رسد (20% كاهش در سن كشتار) كه نشانگر لزوم افزايش توانائي تجهيزات موردنياز تا 20% مي‌باشد.

امروزه استفاده از آبخوريهاي نيپل مورد توجه قرار گرفته كه در اين صورت براي اطمينان از دسترسي طيور به آب بازاء هر 9 قطعه يك آبخوري نيپل با جريان آب كم و بدون فنجانك لازم است ولي در صورت استفاده از سيستم نيپل با جريان آب بيشتر تعداد پرنده بازاء هر نيپل افزايش مي‌يابد. ميزان موردنياز آبخوري آويز پلاستيكي به قطر 400 ميلي‌متر، براي هر 1000 پرنده 10ـ8 عدد مي‌رسد.

افزايش آبخوري براي جوجه يكروزه:
براي جوجه يكروزه بازاء هر 1000 قطعه جوجه 6 آبخوري كوچك كله قندي و يا سيني در نظر بگيريد. اين آبخوري‌ها هيچگاه نبايد خالي باشند و مرتباً بايد تميز و مجدداً با آب تميز و تازه پر شوند. بسيار مهم است كه روز اول ورود جوجه‌ها به سالن آب در آبخوريها به‌ميزان كافي وجود داشته باشد تا جوجه‌ها براحتي بتوانند به‌آب دسترسي پيدا كنند. سطح آب در آبخوريها با بزرگ شدن جوجه‌ها بايستي كاهش يابد تا از ريخت و پاش آب بوسيله جوجه‌ها جلوگيري شود.

تقريباً 48 ساعت پس از جوجه‌ريزي بايد آبخوريهاي كمكي جمع شوند. ارتفاع آبخوريهاي آويز بايد هم سطح پشت پرنده باشد. تنظيم آبخوريها مرتباً بايد كنترل شده تا ضمن توزيع آب به‌ميزان كافي از ريزش آب و هدر رفتن آن نيز جلوگيري شود. صرفنظر از نوع سيستم آبخوري همواره بايد بازاء هر 3 متر عرض سالن يك رديف آبخوري در نظر گرفته شود. (توزيع يكنواخت آب در سالن)

مصرف آب (هواي معتدل):
معمولا مصرف آب 1.8ـ1.6 برابر مصرف دان مي‌باشد. اين ضريب بايد بعنوان يك راهنما باشد نه بعنوان يك ضريب ثابت. زيرا كه تغييراتي در مصرف آب با توجه به كيفيت دان، درجه حرارت محيط و سلامتي گله ايجاد مي‌گردد كه بايد به آن توجه و تدبير مديريتي مناسب اتخاذ گردد. استفاده از كنتور آب كه ميزان مصرف آب را مشخص مي‌نمايد، از ابزارهاي مفيد مديريتي است.

مشخص شدن مصرف آب و مطلع شدن از وضعيت سلامتي گله مي‌تواند ما را در مورد زمان واكسيناسيون و همچنين درمان گله راهنمايي نمايد. مصرف آب با افزايش درجه حرارت محيط افزايش مي يابد، لذا بايد در حرارت بيش از 30 درجه سانتيگراد آبخوري‌هاي كمكي مورد استفاده قرار گيرند.

6- مديريت دانخوري ها

طول دانخوري زنجيري براي هر پرنده حداقل 5/2 سانتيمتر و تعداد دانخوري بشقابي براي 1000 قطعه 20ـ18 عدد منظور شود.

حداقل يك رديف دانخوري بشقابي براي هر 5 متر عرض سالن لازم است. در دوران پرورش دانخوريها بايد بطرف بالا كشيده شوند، بطوري كه لبه دانخوري همسطح پشت طيور باشد. سطح دان در دانخوريها بايستي به اندازه‌اي باشد كه ضمن دسترسي طيور به دان از ريخت و پاش و ضايع شدن آن جلوگيري شود، كنترل مرتب اطراف دانخوريها از نظر وجود يا عدم وجود دادن، مقدار دان موردنياز در دانخوريها را نشان مي‌دهد.

همچنين به‌منظور پيشگيري از ماندن دان در دانخوريها و كهنه شدن و احتمالا كپك زدگي دان، بايد همه روزه پس از مصرف كامل دان قبلي، دان در دانخوريها توزيع شود.

7- مديريت بستر

بستر ممكن است از پوشال چوب، خرده كاغذ يا كاه خرد شده باشد. از مصرف تراشه چوب سفت كه داراي تانن زيادي است و همچنين تراشه چوب‌ريز و خاك اره‌اي كه اگر بوسيله جوجه خورده شود باعث سوراخ شدن چينه دان و سنگدال مي‌شود خودداري كنيد. به‌منظور پيشگيري از بروز بيماري آسپرژيلوز، از مصرف بستر پوسيده و كپك زده خودداري نمائيد. بهترين بستر، تراشه چوب سفيد با كيفيت خوب است.

كاه در صورتي كه به‌صورت صحيح عمل‌آوري و نگهداري شده باشد مي‌تواند بستر مناسبي باشد. جهت جلوگيري از ايجاد تاول سينه، سوختگي سينه و قرمزي و سوختگي مفصل خرگوشي كه باعث تنزل كيفيت و كم شدن ارزش لاشه مي‌گردد از بستر نرم با كيفيت مناسب استفاده شود.

از مصرف پوشال پودر شده، مرطوب و يا كلوخه خودداري نمائيد. بستر با كيفيت خوب داراي 35ـ30 درصد رطوبت مي‌باشد. ارتفاع بستر 7ـ5 سانتيمتر توصيه شده است. هيچگاه بستر قديمي را مجدداً استفاده نكنيد. هميشه بستر قديمي را خارج و براي هر نوبت جوجه‌ريزي از بستر تازه و جديد استفاده نمائيد.

8- مديريت نوردهي و روشنائي

غالباً در پرورش طيور گوشتي از برنامه نوردهي دائمي استفاده مي‌شود، ولي در هر روز بايد ساعاتي را نيز به تاريكي اختصاص داد. خاموشي در ساعاتي از روز باعث عادت كردن طيور به تاريكي شده و از وحشت آنها در موقع قطع برق و نتيجتاً تجمع و خفگي طيور پيشگيري مي‌نمايد. در هنگام طراحي سيستم روشنائي، يك رديف لامپ در بالاي محدوده مادرهاي مصنوعي بايد در نظر گرفته شود تا طيور بطرف منبع حرارتي، آب و دان هدايت شوند.

روشنايي سالن با استفاده از لامپهاي معمولي و يا لامپهاي فلورسنت تامين مي‌گردد و نكته ضروري و اساسي اين است كه نور بطرف يكنواخت در سالن توزيع گردد. اداره رفاه طيور در انگليس، شدت نور حداقل، 10 لوكس در سطح پرنده و متوسط 20 لوكس در كل سالن را توصيه مي‌نمايد. همچنين بسيار مهم است كه امكانات كم كردن شدت نور و تاريك كردن سالن وجود داشته باشد تا بتوانيم مواردي مثل خود خوري را كنترل كنيم.

9- مديريت تهويه و هوادهي

هر اندازه توان رشد پرنده افزايش يابد نياز به تامين اكسيژن و دفع حرارت بدن نيز افزوده مي‌گردد. بنابراين نياز به تهويه در آشيانه‌هاي امروزي به مراتب بيش از سابق است. علاوه بر تامين هواي مورد مصرف مستقيم پرنده، حفظ كيفيت هواي سالن‌ها نيز ضروري است. لذا سيستم تهويه سالن مرتباً بايستي بازنگري گرديده در صورت لزوم اصلاح شود.

در بعضي از فصول سال كه تغيير دما در شب و روز اندك است استفاده از كولر آبي ضروري است (سيستم پد). تهويه ناكافي علاوه بر كاهش اكسيژن لازم موجب افزايش غبار، رطوبت و گاز آمونياك شده به پرنده آسيب مي‌زند و براي پرسنل نيز نامطبوع مي‌گردد. توجه كنيد كه تداوم افزايش گاز آمونياك باعث مي‌شود كه كاركنان به آن عادت كرده و از افزايش بيشتر و خطرناك آن غافل شوند.

اثرات گاز آمونياك در سطوح مختلف در جدول زير تشريح گرديده است:

10- كنترل درجه حرارت بدن

استفاده از هواي گرم :

استفاده ازگرمايش مستقيم تشعشعي:

 محدود کردن منطقه گرما :

11- مديريت رشد طيور گوشتي

12- مديريت آماري

آمار و اطلاعات گله بايد بطور صحيح و دقيق ثبت شود تا بتوانيم وضعيت گله را پيش بيني نموده و برنامه ريزيهاي لازم را انجام داده و همچنين به عملكرد و ميزان مناسب سودآوري گله دستيابيم. همچنين ثبت آمار باعث مي‌شود كه مشكلات احتمالي را پيش‌بيني نمائيم. بطور خلاصه ثبت آمار ابزار فوق‌العاده ارزشمند مديريتي مي‌باشد. توجه داشته باشيد که آمار روزانه ثبت شده مربوط به هر سالن در داخل همان سالن بايد نگهداري شود.

در اغلب كشورها، دان 70% هزينه‌هاي توليد را تشكيل مي‌دهد. بدين صورت بايستي به تهيه جيره مناسب و حفظ كيفيت جيره توجه مخصوص شود. مواد اوليه دان طيور به دقت انتخاب و جيره‌اي تهيه شود كه از نظر پروتئين، انرژي و ساير مواد مغذي ضروري بالانس بوده بطوريكه بتواند باعث رشد سالم و سريع طيور گردد. مديريت ضعيف و بيماريها مي‌تواند تاثير منفي در تغذيه مناسب داشته باشد و باعث كاهش رشد گردند.

امروزه در صنعت طيور گوشتي فرمولها و برنامه‌هاي مختلف غذايي شامل پيشدانه، رشد دانه و پسدانه مورد استفاده قرار مي‌گيرد. برنامه‌هاي تغذيه‌اي معمولا بوسيله متخصصين تغذيه توصيه مي‌شود، متخصصين مربوطه با توجه به پيشرفتهاي به عمل آمده و همچنين استفاده از دانش روز تغييراتي در برنامه‌هاي تغذيه‌اي ايجاد مي‌نمايند. به هر حال بسياري از متخصصين، جيره‌هائي متناسب با تقاضاي مشتري و بازار تهيه مي‌نمايند. در انتخاب جيره مطلوب بايد فاكتورهاي كليدي زير مشخص شوند:

ـ در دسترس بودن مواد خام.
ـ پرورش جداي مرغ و خروس.
ـ وزن زنده مورد نظر.
ـ گوشت و بازده لاشه.
ـ ميزان چربي لاشه براساس تقاضاي بازار.
ـ رنگ پوست.
ـ قوام و طعم گوشت.

تهيه يك فرمول واحد كه بتواند نيازهاي توليد كنندگان و مصرف كنندگان مختلف را تامين نمايند امكان‌پذير نمي‌باشد. لذابايد توجه نمود که براي توليدکنندگان مختلف و بر اساس نوع گله به کار گيري مهندسين با تجربه و مجرب دامپروري و خصوصا کارشناساني با گرايش جيره نويسي امري لازم و ضروري محسوب مي شود .

موارد مهم در اجراي يک برنامه موفق تغذيه اي به شرح زير هستند:
رطوبت و حرارت مي‌توانند در كيفيت دان تاثيرگذار باشند. آسيب‌هاي فيزيكي به غلات (خرد شدن) باعث رشد سموم قارچي بخصوص در شرائط هواي گرم و مرطوب مي‌گردد، سموم قارچي در مواد اوليه و دان آماده در شرائطي كه مواد به فرم متراكم هستند (مخازن نگهداري دان) مي‌تواند ايجاد گردند. استفاده از مواد شيميايي ضد قارچ مثل اسيد پروپيونيك در كارخانه خوراك در پيشگيري از رشد قارچ و سموم قارچي موثر مي‌باشند.

استفاده از مواد ضد قارچ بخصوص در مواقعي كه دان در انبار فارم بيش از يك هفته مي‌ماند توصيه مي‌شود. در حرارت بالا، چربيهاي حيواني در دان بسرعت فاسد شده باعث نامطبوع شدن دان و اختلال در دستگاه گوارش مي‌گردد.هميشه در هنگام تحويل دان كيفيت فيزيكي آن را كنترل نمائيد. دان به فرم كرامبل و يا پلت بايد با دوام و در اندازه مناسب باشد.

بعنوان يك قاعده كلي پلت 5ـ3 ميليمتري نبايد قبل از 8 روزگي مصرف شود. هرگونه محموله مشكوك را برگشت دهيد. براي هر سالن 2 مخزن بايد نصب شود كه در اين صورت اجراي برنامه محدوديت دارو در دان به راحتي عملي بوده و نياز به تغيير جيره به هر علتي به سرعت ميسر مي‌باشد. بايد توجه شود كه قبل از تخليه كامل مخزن اولي از مخزن بعدي را استفاده نكنيد.

توجه داشته باشيد که در هر بار خريد جديد مواد، ارزش غذائي مواد خام ممكن است تغيير نمايند و بدين جهت نمونه‌هاي دان دائماً بايد مورد آزمايش قرار گيرند. كليه جيره‌هاي مورد استفاده بايد داراي داروي كوكسيد يواستات تاييد شده باشند. بمنظور جلوگيري از ايجاد مقاومت داروئي، نوع دارو را هر چند وقت يكبار تعويض نمائيد.